Ngày 17/9, Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM tổ chức hội thảo lấy ý kiến góp ý Đề án phát triển kinh tế tập thể liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm trong nông nghiệp đến năm 2030 và Đề án cơ giới nông nghiệp và chế biến, bảo quản nông sản trên địa bàn TPHCM giai đoạn 2026-2030.
Đổi mới mạnh mẽ kinh tế tập thể
Tại hội thảo, ông Nguyễn Văn Đa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM cho biết, trong bối cảnh sức tiêu thụ thực phẩm lớn nhưng quỹ đất sản xuất ngày càng hạn chế, nông nghiệp TPHCM khó có thể tiếp tục dựa vào mô hình sản xuất nhỏ lẻ, manh mún. Chính vì vậy, thành phố định hướng đổi mới mạnh mẽ mô hình kinh tế tập thể, tăng giá trị trên từng đơn vị diện tích thông qua công nghệ, liên kết sản xuất và các dịch vụ hỗ trợ.
Ông Nguyễn Văn Đa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM phát biểu định hướng hội thảo. Ảnh: T.Luân.
Trong xu thế phát triển mới, ngành nông nghiệp cũng xác định mục tiêu chuyển tư duy phát triển từ cạnh tranh bằng quy mô diện tích sang công nghệ, liên kết chuỗi và dịch vụ dùng chung, nhất là trong cơ giới hóa.
Hiện nay, thành phố đang xây dựng các Đề án phát triển kinh tế tập thể liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm trong nông nghiệp đến năm 2030 và Đề án cơ giới nông nghiệp và chế biến, bảo quản nông sản trên địa bàn TPHCM giai đoạn 2026-2030.
Đối với đề án kinh tế tập thể, ông Nguyễn Văn Đa đề nghị đại biểu góp ý đổi mới mạnh mẽ mô hình Hợp tác xã (HTX) để hình thành hệ sinh thái liên kết giữa HTX, doanh nghiệp và hộ sản xuất.
Thành phố muốn lựa chọn các HTX có tiềm năng để xây dựng mô hình điểm, gắn với vùng nguyên liệu tập trung, thay vì triển khai dàn trải. Cùng với đó, cần chú trọng các khâu sau thu hoạch, hợp đồng bao tiêu, logistics và hệ thống phân phối nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế. Chuyển đổi số cũng được xem là công cụ quan trọng để minh bạch chuỗi cung ứng, quản lý sản xuất và nâng cao hiệu quả trong điều kiện quy mô đất đai hạn chế.
Du khách tham quan mô hình sản xuất tại HTX nông nghiệp Tuấn Ngọc (TPHCM). Ảnh: TL
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM cũng đề nghị các đại biểu tập trung đóng góp ý kiến liên quan đến mối liên kết giữa các thành phần kinh tế, từ HTX, doanh nghiệp đến hộ nông dân, hộ sản xuất. Đây được xác định là yếu tố cốt lõi để thực hiện đề án kinh tế tập thể.
Đối với Đề án cơ giới nông nghiệp và chế biến, bảo quản nông sản trên địa bàn TPHCM giai đoạn 2026-2030, ông Nguyễn Văn Đa đề nghị hội thảo tập trung làm rõ cơ sở của các mục tiêu tổng quát và cụ thể; khả năng đáp ứng nguồn lực, cũng như cơ sở pháp lý để triển khai. Trong đó, hành lang pháp lý cho việc hỗ trợ HTX, đầu tư các điểm dịch vụ dùng chung và huy động nguồn lực được xem là điều kiện quan trọng để các giải pháp đi vào thực tế.
Đại diện lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM cũng yêu cầu việc xây dựng các đề án phải bắt đầu từ đánh giá đúng thực trạng, làm rõ nguyên nhân khiến kinh tế tập thể chưa phát triển và cơ giới hóa còn chậm. Theo ông Nguyễn Văn Đa, tính thực thi của cả 2 đề án sẽ phụ thuộc vào sự tương xứng giữa mục tiêu, nhiệm vụ với nguồn vốn, nhân lực, công nghệ và nguồn lực xã hội hóa.
Hình thành hệ sinh thái liên kết nông nghiệp
Phát biểu tóm tắt nội dung đề án về phát triển kinh tế tập thể, TS Phí Thị Diễm Hồng, Phó trưởng khoa Kế toán và Quản trị kinh doanh thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho biết, hiện nay quy mô HTX nông nghiệp của TPHCM có xu hướng tăng sau khi hợp nhất không gian phát triển của 3 địa phương (cũ). Tính đến tháng 7/2026, toàn thành phố có 429 HTX đăng ký; 319 HTX đang hoạt động và 110 HTX tạm thời ngừng hoạt động, chờ giải thể.
TS Phí Thị Diễm Hồng, Phó trưởng khoa Kế toán và Quản trị kinh doanh thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam phát biểu tại hội thảo. Ảnh: T.Luân.
Qua khảo sát tại 148 HTX tiêu biểu, có 23,5% HTX có vốn kinh doanh dưới 1 tỷ; 45,4% từ 1-5 tỷ đồng; 18,5% từ 5-10 tỷ đồng và chỉ có 12,6% có vốn trên 10 tỷ đồng. Quy mô vốn nhỏ, khiến hạn chế khả năng đầu tư đồng bộ vào máy móc, nhà xưởng, kho bảo quản, sơ chế, chế biến, công nghệ và vùng nguyên liệu; đồng thời thiếu vốn lưu động thu mua, dự trữ hàng hóa và thực hiện các đơn hàng lớn.
Cũng theo TS Hồng, do quy mô sản xuất còn nhỏ đã khiến năng lực tổ chức và liên kết HTX chưa đủ mạnh để hình thành các chuỗi giá trị bền vững. Trong khi đó, hệ thống chính sách sau sắp xếp chưa thật sự đồng bộ; một số nội dung hỗ trợ còn thiếu hoặc chưa được cụ thể hóa phù hợp với không gian phát triển mới của thành phố.
Từ thực trạng này, TPHCM định hướng phát triển kinh tế tập thể theo hướng hiện đại, hiệu quả, tự chủ, bền vững. HTX phải trở thành nòng cốt trong tổ chức sản xuất, cung ứng dịch vụ và kết nối thị trường. Mục tiêu đến 2030, thành phố sẽ hình thành hệ sinh thái gắn với vùng sản xuất, chuỗi giá trị; nâng cao năng lực quản trị, tài chính, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, liên kết nông dân - HTX - doanh nghiệp; nâng cao giá trị nông sản, thu nhập thành viên và hiệu quả kinh tế nông nghiệp.
Đối với Đề án cơ giới nông nghiệp và chế biến, bảo quản nông sản trên địa bàn TPHCM, TS Phí Thị Diễm Hồng cho biết, mục tiêu đề án nhằm triển khai và đầu tư có hiệu quả các mô hình cơ giới hóa nông nghiệp và chế biến, bảo quản nông sản theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.
Quang cảnh hội thảo. Ảnh: T.Luân.
Từ đó, giúp tăng năng suất, chất lượng, giá trị của nông sản, cũng như sức cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường; góp phần phát triển kinh tế - xã hội, tăng thu nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân trên địa bàn.
Phát biểu tại hội thảo, ông Vũ Ngọc Đăng, Chi Cục trưởng Chi cục Phát triển Nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM) cho biết, nội dung các dự thảo đề án đã bám sát quan điểm chỉ đạo của Trung ương, trực tiếp là Nghị quyết số 20 ngày 22/6/2022 và Luật Hợp tác xã năm 2023.
Nội dung các đề án cũng đã thẳng thắn chỉ ra 6 điểm hạn chế cốt lõi trong thực trạng liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản hiện nay. Từ đó, đề xuất định hướng phát triển các mô hình chuỗi liên kết phù hợp.
Đối với đề án về cơ giới hóa nông nghiệp, ông Vũ Ngọc Đăng cho rằng, các ý kiến tại hội thảo cần đi thẳng vào những vấn đề về khó khăn, vướng mắc, rào cản thực tế từ cơ sở. Theo ông Đăng, thời gian qua các HTX và đơn vị sản xuất trên địa bàn đang đối mặt với nhiều khó khăn về trụ sở làm việc, công nghệ máy móc, công tác đào tạo nhân lực và áp lực cạnh tranh trên thị trường. Đây là những vấn đề cần làm rõ để hoàn thiện nội dung đề án.
Tại hội thảo, đại diện HTX nông nghiệp Tuấn Ngọc chia sẻ, hiện nay đa số sản phẩm nông nghiệp tiêu thụ trên địa bàn vẫn ở dạng thô, chưa qua sơ chế. Thực tế này đã làm giảm đáng kể giá trị gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến vị thế đàm phán và khả năng liên kết của các đơn vị sản xuất.
Bên cạnh đó, điểm nghẽn lớn nhất trong phát triển nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp tuần hoàn hiện nay là chi phí đầu tư ban đầu quá lớn, yêu cầu vốn đối ứng cao, trong khi thủ tục hỗ trợ và giải ngân vẫn còn phức tạp. Do thiếu tài sản đảm bảo truyền thống, tỉ lệ HTX tiếp cận được nguồn vốn ưu đãi hiện nay chỉ dừng lại ở mức khiêm tốn.
Để tháo gỡ khó khăn này, đại diện HTX nông nghiệp Tuấn Ngọc góp ý, đề án về kinh tế tập thể cần có cơ chế ưu tiên và đơn giản hóa thủ tục giải ngân cho các HTX đã đạt các tiêu chuẩn chất lượng (như VietGAP, GlobalGAP...) nhằm giúp các đơn vị sớm nâng cấp hạ tầng, trang thiết bị.
Ngoài ra, nhiều đại diện HTX cũng góp ý nâng cao giá trị nông sản sau thu hoạch và bổ sung thêm cơ chế cho chính sách hỗ trợ HTX, nông dân. Trong đó, các hỗ trợ cần chuyển dịch từ các hoạt động bề nổi (như hội chợ) sang hỗ trợ nghiên cứu thị trường, đàm phán và chuẩn hóa hệ thống phân phối.
Việc hỗ trợ HTX đầu tư công nghệ bảo quản, đóng gói hiện đại, sử dụng bao bì thân thiện môi trường và số hóa kênh bán hàng sẽ quyết định trực tiếp đến sức cạnh tranh của HTX trên thị trường.
Theo định hướng giai đoạn 2025 - 2030 của TPHCM, chủ trương phát triển kinh tế tập thể chuyển đổi từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ theo hiệu quả thực tế, tập trung nguồn lực mạnh mẽ cho những HTX có năng lực thực sự để làm đầu mối liên kết chuỗi giá trị, tạo động lực phát triển nông nghiệp TPHCM bền vững.